Kto podbił Rosję, a kto Tajwan?

Tylko trzy procent książek wydawanych w Europie Zachodniej pochodzi spoza jej obszaru. Wśród nich pojawia się polska literatura. Choć powieści naszych rodzimych autorów coraz częściej są tłumaczone za różne języki, tylko nielicznym pisarzom udaje się podbić międzynarodowy rynek literacki i osiągnąć sukces.

Na Zachodzie polscy autorzy byli najbardziej popularni w latach 80. XX wieku. Miało to związek z ówczesnymi wydarzeniami społeczno-politycznymi w Polsce – z powstaniem „Solidarności”, z wprowadzeniem stanu wojennego, a następnie z obaleniem komunizmu i transformacją ustrojową. Polska literatura najczęściej jest tłumaczona na język rosyjski, niemiecki, francuski, angielski i czeski. Pojawiają się również przekłady w nieco bardziej egzotycznych językach, jak np. w koreańskim.

Klasyka rządzi
Na zagranicznym rynku wciąż najpopularniejsi są polscy pisarzy i poeci poprzedniego pokolenia. Wśród nich można wymienić Czesława Miłosza, Ryszarda Kapuścińskiego, Wisławę Szymborską, Stanisława Lema, Henryka Sienkiewicza, Władysława Reymonta, Brunona Schulza oraz Witolda Gombrowicza. Czterech z tych autorów otrzymało Literacką Nagrodę Nobla, co wpłynęło na wzrost liczby tłumaczeń ich książek. Dzieła Henryka Sienkiewicza zostały przetłumaczone aż na 53 języki. Pisarz stał się inspiracją dla rosyjskich twórców, ceniony był m.in. przez Lwa Tołstoja. Powieści historyczne spodobały się zwłaszcza Rosjanom, Niemcom i Amerykanom. W 1900 roku powieść Quo vadis była najchętniej kupowaną książką we Francji.

Za granicą ceniony bywa również Ryszard Kapuściński, jeden z najważniejszych dziennikarzy XX wieku, który zajmował się problemami Trzeciego Świata, nazywany także reporterem stulecia. Jego książki przetłumaczono na 35 języków, m.in. chiński, gruziński, hebrajski i urdu (używany przede wszystkim w Pakistanie). Szczególnie popularne są Podróże z Herodotem. Autor łączył język poetycki z niejednokrotnie brutalnymi opisami. Jego styl pisania nazwano dziennikarstwem magicznym.

Popularny jest także Stanisław Lem, uważany za literackiego wizjonera, który przewidział rozwój technologii. Nakład jego dzieł osiągnął zawrotną liczbę 30 milionów sprzedanych egzemplarzy na całym świecie. Lema najchętniej czytają Rosjanie i Niemcy. Na cześć autora nazwano nawet planetoidę – 3836 Lem.

Nasza literacka nadzieja
Coraz częściej na języki obce tłumaczona jest polska literatura współczesna. Powieści Olgi Tokarczuk przełożono na 34 języki. Autorka jest ceniona na świecie, czego dowodzi fakt, że nie tak dawno pisarka otrzymała The Man Booker International Prize 2018 za powieść Bieguni, przełożoną na język angielski przez Jennifer Croft. To pierwsza tego typu nagroda dla polskiego twórcy. Ponadto ostatnio rynek literacki obiegła informacja, że Tokarczuk znalazła się na liście 46 pisarzy nominowanych do Alternatywnego Nobla*. Polska autorka znalazła się obok takich nazwisk, jak J.K. Rowling, Margaret Atwood, Neil Gaiman czy Haruki Murakami. Samo znalezienie się na liście jest już niewątpliwie dużym osiągnięciem.

Rosja kocha Wiśniewskiego
Gra Wiedźmin, która odniosła międzynarodowy sukces, przyczyniła się do wzrostu popularności powieści o Geralcie z Rivii Andrzeja Sapkowskiego. Obecnie to najczęściej tłumaczony polski autor fantastyki, zaraz po Stanisławie Lemie. Cykl wiedźmiński, przełożony na 20 języków, zdobył uznanie nawet w tak egzotycznych krajach jak Brazylia czy Tajwan. Obecnie popularny serwis Netflix pracuje nad serialem o Wiedźminie, co niewątpliwie także przyczyni się do zwiększenia sprzedaży książek Sapkowskiego.

W Rosji największy sukces, nawet zdecydowanie większy niż w Polsce, odniósł Janusz Leon Wiśniewski. Rosjanki po prostu zakochały się w jego książkach, a każda kolejna powieść autora zostaje okrzyknięta bestsellerem. O popularności świadczy chociażby fakt, że Łóżko przetłumaczono i opublikowano najpierw w Rosji, a dopiero później w Polsce. Wiśniewski cieszy się uznaniem także na Białorusi, Ukrainie, Litwie, a nawet w Wietnamie.

Z kolei serca młodych zagranicznych czytelników podbiły Mapy Aleksandry i Daniela Mizielińskich. Niebanalna pozycja zwierająca pięknie ilustrowane mapy świata została przełożona na ponad 30 języków, a nakład wyniósł trzy miliony egzemplarzy. Mapy otrzymały liczne nagrody, w tym Prix Sorcieres 2013, czyli najważniejsze francuskie wyróżnienie dla książek dla dzieci.

Wśród wielu książek wydawanych na świecie pojawiają się także powieści polskich autorów. Wciąż najbardziej uznana w świecie pozostaje klasyka, ale choć moda na polską literaturę przeminęła, liczba przekładów nowych twórców stale rośnie. Najchętniej tłumaczy się laureatów nagród, m.in. Nagrody Nike, a także pisarzy chętnie czytanych w Polsce. Najpopularniejsze są książki, które zagraniczny czytelnik może zrozumieć bez znajomości nieraz skomplikowanej polskiej historii. Miejmy nadzieję, że polska literatura będzie coraz bardziej uznawana na świecie. A tymczasem trzymajmy kciuki za Olgę Tokarczuk.

* Nowa Nagroda Literacka, zwana Alternatywnym Noblem, to nagroda literacka, która ma zostać przyznana w 2018 roku przez Nową Akademię. Ma to związek z tym, że Akademia Szwedzka postanowiła w tym roku nie przyznawać Literackiej Nagrody Nobla z powodu skandali w instytucji. Alternatywny Nobel ma zachować ciągłość przyznawania tej najważniejszej nagrody.


Dodaj komentarz