Czego nauczysz się w Żywej Bibliotece?

 Według badań przeprowadzonych na zlecenie Rzecznika Praw Obywatelskich w 2018 roku jedynie 5% przestępstw z nienawiści zgłoszono na policję. Jednocześnie Biuro RPO alarmuje – z roku na rok ich liczba rośnie, a polskie organy ścigania nie mogą podejmować skutecznych działań[1]. A gdyby tak likwidować źródło tych czynów – nienawiść wobec innych? Ta idea leży u podstaw Żywej Biblioteki.

Na początku chciałbym zaznaczyć, że w trakcie swojej edukacji spotkałem wielu nauczycieli, którzy przekazali mi nie tylko wiedzę ujętą w podręcznikach, lecz także mądrość życiową, i doskonalili we mnie empatię. To dzięki nim jestem ciekawy świata, działam jako wolontariusz, występuję w obronie ważnych dla mnie wartości. Ten tekst chciałbym zadedykować właśnie moim nauczycielom i nauczycielkom, ponieważ poza wiedzą ogólną w szkole mogłem rozwinąć swoją inteligencję emocjonalną. Od moich znajomych wiem, że nie każdy ma to szczęście.

Przeciw przemocy

Takiej okazji nie miała również duńska młodzież w latach 90. XX wieku. W Europie i na świecie był to burzliwy okres. Wiele krajów postkomunistycznych wciąż zmagało się z kryzysem gospodarczym i społecznym. Po rozpadzie socjalistycznej Jugosławii na Bałkanach wybuchł  najkrwawszy europejski konflikt po II wojnie światowej. Tysiące uchodźców z Bośni przedostało się do zachodniej Europy, między innymi do Danii. Poza tym przybywało do niej wielu migrantów z Afryki czy Azji. Duńskie społeczeństwo nie było gotowe na tak wielkie zróżnicowanie kulturowe. Bardzo szybko znikoma wiedza o nowych grupach narodowościowych i etnicznych obrosła w stereotypy, które później przekształciły się w uprzedzenia i dyskryminację, prowadzące m.in. do aktów przemocy fizycznej.

Po jednym z takich ataków grupa znajomych ofiary postanowiła działać. W 1993 roku w Kopenhadze założyła stowarzyszenie „Stop Volden” (pol. „Przeciw Przemocy”), które bardzo szybko zdobyło sympatyków w ich lokalnym otoczeniu. W 2000 roku grupę poproszono o zorganizowanie wydarzenia towarzyszącego Festiwalowi w Roskilde. Właśnie wtedy pojawił się pomysł utworzenia pierwszej Menskebiblioteke (pol. Żywa Biblioteka).

Ogromny potencjał w prostej idei

Żywa Biblioteka działa podobnie jak zwykła biblioteka. Mamy więc  Bibliotekarzy i Bibliotekarki, zarejestrowanych Czytelników i Czytelniczki. Poza tym każda Żywa Biblioteka ma swój Katalog Książek, można pokrótce zapoznać się z ich tytułami i opisami (tzw. prologami). Czytelnik spotyka Bibliotekarza, który proponuje mu wypożyczenie jednej z Książek, aby mógł „przeczytać” ją na miejscu. Różnica tkwi w tym, że Żywymi Książkami są ludzie – osoby ze względu na swoją tożsamość narażone na uprzedzenia lub dyskryminację. Zadaniem Żywej Biblioteki jest więc tworzenie neutralnej przestrzeni do otwartej rozmowy oraz umożliwienie spotykania się twarzą w twarz z osobami, które na co dzień są wykluczane społecznie.

W pierwszej Żywej Bibliotece brało udział 75 Książek, m.in. Policjant, Feministka, Grafficiarz. Wydarzenie spotkało się z energicznym i życzliwym przyjęciem. Wkrótce idea rozprzestrzeniła się po Europie, a w 2004 roku została uznana przez Radę Europy za oficjalną metodę edukacji antydyskryminacyjnej.

Nie trwało długo, nim Żywe Biblioteki dotarły do Polski. Dwie pierwsze przygotowano w Warszawie (Stowarzyszenie Lambda Warszawa) oraz we Wrocławiu (przez ekipę Doroty Mołodyńskiej-Kuentzel). Od tego momentu corocznie w czerwcu Żywa Biblioteka pojawia się we Wrocławiu. Stolica Dolnego Śląska to ośrodek najprężniej działający przy użyciu tej metody, ale nie jedyny w Polsce. Na przestrzeni lat coraz więcej aktywistów z różnych miast Polski organizuje Żywe Biblioteki. Z punktu widzenia organizatorów ważne jest, żeby inicjatywa nie była jednoroczna, ale działała w wieloletniej perspektywie.

Po co nam Żywa Biblioteka?

Jak już wspomniałem, Żywa Biblioteka ma dwa zasadnicze cele – tworzenie przestrzeni do dialogu, wymiany doświadczeń przez osoby narażone na dyskryminację oraz przekazywanie rzetelnej wiedzy na temat określonych grup społecznych reprezentowanych przez Książki. Nadrzędną wartością jest wzajemny szacunek, szczególnie wobec Książek, ponieważ każda z nich została wydana wyłącznie w jednym egzemplarzu. Dzięki rozmowie Czytelnik może zrozumieć, jak trudno mierzyć się z własną tożsamością w środowisku, które może jej nie akceptować.

Problem przestępstw z nienawiści jest coraz powszechniejszy, czego dowodzą prowadzone badania[2]. Sama kategoria tego typu zbrodni jest bardzo rozmyta. Śledczy muszą zweryfikować, czy sprawca był motywowany różnicami etnicznymi, narodowościowymi lub religijnymi. Te wyznaczniki wyczerpują definicję jako przestępstwa z nienawiści według Kodeksu karnego. Tym samym poza ochroną prawa pozostają np. osoby nieheteronormatywne, ostatnio stygmatyzowane w debacie publicznej. Żywa Biblioteka ma na celu pokazywać, jak ważne jest zagwarantowanie praw chroniących osoby narażone na dyskryminację.

Jako Bibliotekarz miałem okazję poznać wielu wyjątkowych ludzi – moich współpracowników i współpracowniczki oraz Żywe Książki, które miały ogromną wiedzę i zapał do wykonywanej przez nie roli. Znajomi, którzy brali udział w wydarzeniu, mogli w różny sposób spojrzeć na życie innych oraz własne. Niektórzy pisali do mnie, dziękując za zaproszenie lub dzieląc się swoimi przemyśleniami.

Dzięki Żywej Bibliotece zmieniamy myślenie o problemach społecznych. Przynosi to wymierne korzyści dla Czytelników i Czytelniczek. Mogą oni wychodzić poza wpajane lub kreowane nieświadomie stereotypy. Poza tym wszystkie osoby zaangażowane w wydarzenie przyczyniają się do zmiany myślenia, która postępuje krok po kroku. W przestrzeni Żywej Biblioteki każda osoba może być mistrzem i uczniem.

Zapraszamy do Żywej Biblioteki

Razem z Fundacją Rubin i Studenckim Kołem Naukowym Psychoterapii Dialog organizujemy Żywe Biblioteki w Warszawie już 11 maja i 22 czerwca (link do wydarzenia: https://www.facebook.com/events/409019093249247/). Zapraszamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi Żywych Bibliotek na stronie sieci Żywa Biblioteka Polska oraz do śledzenia kalendarza wydarzeń i uczestnictwa w najbliższych spotkaniach w najdogodniejszym dla Was terminie i miejscu (http://zywabibliotekapolska.pl/wydarzenia/).

Sebastian Sosnowski 


Dodaj komentarz